|
Augustus 2003 -- BEESTJES ALS BASIS In de schilderkunst hebben dieren altijd een belangrijke plaats ingenomen. Ze waren niet alleen gewaardeerde onderwerpen die geschilderd werden, maar vormden -en vormen nog- daadwerkelijk de basis van een schilderij, namelijk als kleurstof. Er zijn vele kleurstoffen die van beestjes, of van de uitwerpselen van dieren zijn gemaakt. In dit artikel behandel ik één van de bekendste. Het karmijnrood. Karmijnrood werd gemaakt van bloed. Geen gewoon bloed, maar het bloed van de cochenilleluis. Kleuren zijn door de eeuwen heen altijd belangrijk geweest. Zo belangrijk dat ze mede een basis voor de rijkdom van een natie vormden. Het is dus niet zo gek dat er kleine oorlogen werden uitgevochten om achter de geheimen van een kleur te komen. Ondanks dat de kleur zoveel gebruikt werd was één van de best bewaarde geheimen die van het karmijn. Dit rood werd eeuwenlang door de Inca’s en de Azteken als een grote schat beschouwd. Nadat deze volken door de Spanjaarden waren veroverd ging deze schat op hun over die er voor zorgden dat hun plantages geheim bleven. Het heten plantages omdat de cochenilleluis alleen goed gedijt op een schijfcactus die het moet hebben van een vochtig relatief koel klimaat dat zo kenmerkend is voor een bepaald deel van Chili en vormt daar nog steeds een belangrijke bedrijfstak. De cochenilleluis is een witachtg beestje en zit samen met veel van zijn soortgenoten als een soort sneeuw op de schijven van de cactus waar hij met de hand (met handschoenen tegen de fijne stekels) van wordt afgeschept. Na een tijdje te hebben genoten van hun lievelingsvoedsel wordt de cochenilleluis nogal gruwelijk aan zijn eind gebracht. Zij (het gaat namelijk om de vrouwtjesluis) worden geplet, waarna het bloed gezeefd wordt. Het bloed van de cochenilleluis levert op zich geen kleurvast pigment op. Zonder toevoegingen zouden alle te wassen producten al na één keer verbleekt zijn De indianen mengen de kleur met tin of aluin om deze duurzaam te maken en dat proces wordt eigenlijk tot heden op soortgelijke wijze toegepast. Op dit moment zijn er vele kleurvastere vervangers voor de cochenille karmijn. Toch wordt ze nog veel verwerkt. In de lippenstift en rouge zit nagenoeg altijd cochenilleluis, terwijl de in de meest gebruikte kleurstof uit de levensmiddelenindustrie E170 ook uit de cochenilleluis wordt gemaakt. Dus denk er aan wanneer je je lippen stift of make-up gebruikt dat je geplette schildluis op je gezicht aan het smeren bent, of nog erger dat wanneer je CherryCoke drinkt je eigenlijk aan het bloed van een schildluis loopt te slurpen, want dat zit er ook vol mee. Wilt u reageren op dit artikel, of één van de vorige die u in het archief kunt vinden, mail dan naar rob@ribonet.nl . Ons volgende artikeltje gaat over niet het maken van de kleur rood, maar de betekenis ervan Bronnen: "The Physics and Chemistry of Color, Kurt Nassau |
