|
Een passe-partout en een lijst moeten altijd gekozen worden om het in te lijsten werk te beschermen alsook visueel te versterken. Helaas, de gebruikte montage- en inlijst technieken falen soms niet alleen om het werkstuk te beschermen, maar zijn soms potentieel ook schadelijk voor de kunstwerken zelf.
"Conserverend Inlijsten" is een term die gebruikt wordt, om het gebruik van materialen en technieken die bescherming bieden aan ingelijste kunstwerken op papier, te beschrijven. Er zijn verschillende niveaus afhankelijk van de kwaliteit en de eigenschappen van de gebruikte materialen.
Zulke materialen en technieken kunnen duurder zijn, dan deze die gebruikt worden bij standaard inlijstingen. Maar de meeste mensen (lees klanten) zullen, aan de hand van goed advies, toch liever een passe-partout en lijst kiezen die hun werk beschermen en daardoor op lange termijn meer waar voor hun geld bieden, dan een goedkope inlijsting die hun kunstwerk aantast.
Waarom hebben kunstwerken op papier bescherming nodig?
Papier is gevoelig voor zijn omgeving en kan dus nadelig beïnvloed worden door vocht, veranderingen in temperatuur en luchtvochtigheid en de blootstelling aan licht. Papier zal ook reageren op de materialen waarmee het in contact komt, zoals zuurhoudend passe-partout- & rugkarton en zelfklevend plakband. Bewijs van schade veroorzaakt door verkeerde omstandigheden kan worden gezien in kunstwerken met scheurtjes, passe-partout "walm", foxing (kleine bruine vlekken), vervagen van pigmenten, donker worden en de toenemende broosheid van het papier.
Als een kunstwerk wordt ingelijst, is het dus van essentieel belang dat stappen worden genomen om dit zowel intern als extern te beschermen.
Voorbereiden van een kunstwerk voor inlijsten.
Als het werk al beschadigd, foxed, verkleurd of verzuurd is, of vastzit op zuurhoudend karton, kan een bevoegde lijstenmaker of papierconservator eerst adviseren over de reparatie, het behoud.
In sommige gevallen kan "behouden" betekenen : het werk met rust laten en alleen ervoor zorgen dat het goed beschermd wordt door conserverend inlijsten.
In andere gevallen zal restauratie essentieel zijn voor de bescherming van het werkstuk op lange termijn. Als men deze behandeling achterwege laat, zal dat onvermijdelijk tot problemen in de toekomst leiden en is conserverend inlijsten een verlies van geld en tijd.
Praktijken die zoveel mogelijk vermeden moeten worden, omdat zij een aanzienlijke vermindering van de waarde van het werk kunnen veroorzaken, zijn:
- • knippen, snijden vouwen van het werk om het in de lijst te laten passen
- • markeren van een werk of notities maken in de marge van zicht maten
- • opplakken door middel van een warme vacuümpers of montage op zelfklevend karton.
- • gebruik te maken van gewoon commercieel plakband om het werk "te repareren" (zoals Scotch plakband, Sellotape of Maskingtape).
De lijst
Het inlijsten van een kunstwerk kan in de eerste plaats gaan over het maken van een keuze tussen het opnieuw gebruiken van een bestaande lijst of het selecteren van een nieuwe. Illustratie 1 geeft een beeld van een "lijst pakket" in dwarsdoorsnede met de afzonderlijke elementen van het pakket benoemd. Of het nu om een oude of nieuwe lijst gaat, de volgende overwegingen zijn altijd van toepassing:
- • De sponning (rebate) moet in de eerste plaats diep genoeg zijn om het glas, een dik passe-partoutkarton (window mount) of fillet, het kunstwerk, een dik rug passe-partout (back mount) en rugkarton (backing board) te kunnen bevatten. Ook moet daarna het achtertikkarton nog op de lijst bevestigd kunnen worden.
- • De lijst moet zowel sterk genoeg als diep genoeg zijn om het hele pakket te kunnen dragen. Een oude lijst moet daarom soms worden aangepast om te voldoen aan deze criteria.
Illustratie 1. Dwarsdoorsnede van het "lijst pakket"
Hergebruik van oude lijsten
Als een oude lijst opnieuw gebruikt wordt, is het belangrijk dat deze zorgvuldig wordt schoongemaakt en gerepareerd, met behoud van alle oude beschrijvingen en inlijst etiketten. De lijst, de constructie en het glas kunnen van historische betekenis zijn. Oude decoraties zoals Victoriaanse vergulde strookjes of passe-partouts kunnen soms opnieuw op een "drager" vastgemaakt worden. Oude bevestigingen moeten ook opnieuw worden vastgemaakt en verzwakt snoer of draad moet worden vervangen.
Het conserverend passe-partout (klap passe-partout)
Het conserverend passe-partout pakket bestaat uit een raam passe-partout en een rug passe-partout. Om het kunstwerk voldoende te beschermen tegen externe factoren dienen beide passe-partouts tenminste 1,4mm (4-6 laags) dik te zijn. De 2 passe-partouts moeten langs één kant/rand met behulp van een "scharnier" van conserverende gegomde witte papiertape of linnen band (gummed linnen hinge) aan elkaar worden gezet.
Illustratie 2. Passe-partout pakket
De keuze van passe-partoutkarton
Omdat de prent in direct contact is met het karton, is de keuze van het juiste passe-partoutkarton van cruciaal belang voor de bescherming van ingelijste kunstwerken op papier. Er zijn drie belangrijke categorieën (niveaus) van passe-partoutkarton en inlijst methodes.
1.Museum = BEST voor het inlijsten van waardevolle originele werken op papier
Katoen Museum passe-partoutkarton
Dit heeft meestal een vaste kern, gemaakt van 100% katoenvezel. Dit is een traditioneel materiaal om papier te maken en heeft bewezen zeer stabiel te zijn over de loop van honderden jaren. Het kan niet-gebufferd (pH - neutraal) of gebufferd met een alkalische reserve (pH 8.5-9.5) zijn, die een verlenging van de stabiliteit van het karton biedt en dus extra bescherming.
RIBO levert alleen de gebufferde kwaliteit
Montage van foto's - Foto's zijn een speciaal geval, omdat sommige soorten kunnen worden aangetast door alkaliteit: ze mogen dus niet in contact komen met een alkalisch gebufferd karton. Een puur, ongebufferd katoen museumkarton is nu commercieel beschikbaar.
2. Conservatie = BETTER voor het inlijsten van originele werken op papier
Conserverend passe-partoutkarton
Hiermee wordt karton bedoeld dat gemaakt is van 100 % chemisch gezuiverde houtpulp (alpha cellulose) en vervolgens alkalisch gebufferd (pH 8.0-8.5). Net als Katoen Museumkarton, moeten de kern en de bovenlagen voldoen aan bepaalde criteria, zoals lignine-vrij, het pH-gehalte, de kleurvastheid en de kwaliteit van de gebruikte plakmiddelen.
Het verschil met museumkarton is hoofdzakelijk dat het conservatiekarton een hoogwitte kern heeft met tegengeplakte top vellen in diverse kleuren, terwijl het museumkarton door-en-door van hetzelfde karton is gemaakt |
|
3. Standaard = GOOD karton van hoge kwaliteit, maar niet aanbevolen voor conserverend inlijsten
Standaard passe-partoutkarton
Dit karton is gemaakt van normale houtpulp (mengsel van nieuwe Alpha cellulose en herwonnen papier). Het natuurlijk aanwezige lignine- en zuurgehalte in deze normale houtpulp zou een kunstwerk op termijn kunnen aantasten. Om dat te voorkomen, voegt men meestal aan deze kartons een buffer van calciumcarbonaat toe, waardoor de ph-waarde stijgt tot 7.7-8.5. Ook worden er vaak optische bleekmiddelen toegepast, om een zuiver witte kern te krijgen.
De raamopening
Om te voorkomen dat het passe-partout de rand van het werk beschadigt, moet men (waar mogelijk) de opening 5mm kleiner snijden dan het werk. Als men het werk "zwevend" of "drijvend" inlijst, moet er altijd voldoende ruimte voorzien worden om het werk heen. Dit om de rek- en krimpwerking van het kunstwerk voldoende tegemoet te komen. Ook moet al het karton minimaal 2mm kleiner gesneden worden dan de sponningmaat van de lijst. Dit is ook om de krimp- en rekwerking in het passe-partoutkarton de ruimte te geven, door verandering in luchtvochtigheid.
De scharnieren
Het werk mag zelden rondom aan het rugkarton worden vastgezet en zeker nooit aan het passe-partoutkarton. Beperking van beweging kan ook rek- en krimpschade veroorzaken. Scharnieren moeten het mogelijk maken het werkstuk veilig op te hangen en zij moeten worden toegepast op de bovenrand van het werk en bevestigd worden aan het rugbord (zie illustratie 3).
De plakmiddelen die gebruikt worden, moeten gemakkelijk te verwijderen zijn en mogen het werk in de tijd niet verkleuren of donkerder maken. De ideale lijm is van tarwe- of rijstzetmeelpoeders en wordt in kleine hoeveelheden direct na het aanmaken gebruikt. Conservatoren willen ook vaak scharnieren gemaakt van gegomd of ongegomd Japans papier (gemaakt van de vezels van de moerbeiboom), gebruiken omdat deze zeer dun, flexibel en sterk zijn. Een andere acceptabele lijm is CMC (carboxymethyl cellulose), die bereid wordt door het poeder in koud water te mengen en deze te gebruiken in combinatie met wateroplosbare conservatietape.
Zelfklevende tapes, zoals Sellotape TM en Masking tape, kunnen niet gebruikt worden bij het "conserverend inlijsten". Zij veroorzaken permanente schade aan het kunstwerk door verkleuring en zijn moeilijk of zelfs onmogelijk te verwijderen.
Wateroplosbare witte papiertape (gomband) is aanvaardbaar, maar zelfklevende "conservatie" tapes kunnen alleen gebruikt worden bij "standaard niveau" inlijstingen, maar worden dan nooit aanbevolen voor gebruik direct op het werk.
Zelfklevende "fotohoeken" (gemaakt van polypropyleen) of transparante "fixeerstrips" kunnen eveneens gebruikt worden. Deze zijn zuurvrij en van hoge conserverende kwaliteit met lijm op acrylbasis.
Illustratie 3.T-scharnierverbinding
Het glas
Werken op papier moeten op enige afstand van het glas worden gemonteerd. Men moet zorgen voor voldoende luchtcirculatie en mogelijkheid voor beweging. Vooral pastels, houtskool- en krijttekeningen moeten, met behulp van "spacers" gemaakt van museum karton of plastic, op tenminste 5-6mm afstand van het glas worden gehouden. Als het werk "dicht" (zonder een raam passe-partout) moet worden ingelijst, moet het ook van het glas worden weggehouden door middel van een houten slip, of de hierboven genoemde "spacers" die gemonteerd worden in de sponning van de lijst..
Er zijn in de handel al diverse glassoorten met verschillende optische eigenschappen beschikbaar. Waar nodig moet "historisch" glas worden hergebruikt.
Verminderen van blootstelling aan licht
Museum niveau inlijsten moet gebruik maken van UV-filterend glas en moet krachtig geadviseerd worden aan de klant voor behoud van het conserverend niveau. Blootstelling aan dag- maar ook kunstlicht heeft een uitgesproken negatief effect op de staat van het papier en de gebruikte pigmenten.
De schadelijke effecten van het licht kunnen worden verminderd door het gebruik van UV (ultraviolet) filterend glas of UVA Acryl. De beste kwaliteit glas blokkeert de UV-straling zonder verlies van de helderheid.
Het gebruik van Perspex TM and Plexiglass TM kan nuttig zijn omdat ze lichter zijn en niet breken bij een ongeluk. Deze materialen krassen echter heel gemakkelijk, en mogen nooit gebruikt worden voor pasteltekeningen, krijt- of andere poederige materialen omdat ze zeer statisch zijn.
Het samengestelde en gemonteerde kunstwerk/glas "pakket" kan rondom verzegeld worden met gegomd papier of aluminium beschermtape. Dit om te voorkomen dat vliegen, insecten of andere vervuiling de inlijsting kunnen doordringen.
Het rug- of opvulkarton en de eindmonteringsfase
Het rugkarton moet gemaakt zijn van een stabiel, stijf materiaal, zoals pH-neutraal conservatiekarton, zuurvrij Corri-Cor® rugkarton of afgeplakt grijskarton.
Corri-Cor®
Aanvullende bescherming van migrerende zuren kan worden versterkt door de invoeging van :
- a) een vel Melinex TM (polyesterfolie) of
- b)een 0,5 mm conserverend "schutvel" tussen het rug passe-partout en het opvul karton.
- De sponning van de lijst moet schoon en stofvrij zijn, en liefst afgeplakt met een daarvoor beschikbare schuimstoftape.
- De luchtkloof moet worden gedicht met gegomd papier of aluminiumtape van goede kwaliteit. Zelfklevende tapes zoals Cellotape TM of Masking tape voldoen niet op lange termijn en laten een kleverig residu achter. In plaats van gegomd papier of aluminiumtape kan men ook gebruik maken van een zuurvrij tegen geplakt "achtertik karton".
De draad en ophanging
Alle bevestigingshulpstukken moeten sterk en veilig zijn. De spanning van het snoer of de draad moet worden gecontroleerd zodat er geen te hoge druk staat op de lijst wanneer deze wordt opgehangen.
•Geklonken D-ringen die bevestigd worden in het rugkarton moet worden vermeden: zij kunnen druk veroorzaken tegen het kunstwerk of stof toelaten door de te hoge druk op het rugkarton.
•Schroefogen, ophangplaatjes of D-ringen moeten altijd bevestigd worden aan de lijst zelf en moeten van voldoende kwaliteit zijn om het gewicht van de inlijsting te kunnen dragen.
Delen van dit artikel © Icon, the Institute of Conservation 2006.© Icon, het Institute of Conservation 2006.
Dit artikel biedt algemene leiding en is niet bedoeld als vervanging voor het professioneel advies van een erkend inlijster of conservator. De standpunten zijn die van de auteur of auteurs en geven niet noodzakelijkerwijs de standpunten van het Institute of Conservation. Het Instituut voor Behoud en haar partners aanvaarden geen enkele aansprakelijkheid voor enig verlies of schade die kan ontstaan als deze leidraad wordt gevolgd.
|
